De dea solari primaque Japoniae saltatrice

imprŏbī frātrī mălĕfactă nullă
sōlĭs ignoscit rădĭōsă dīva ĕt
saxĕum cœlō răbĭōsă celsō
se abdĭt ĭn antrŭm.

prātă dīvōrum tĕnĕbræ rĕgunt ĕt
cannĕārum jam sĭnĕ lūcĕ sanctā
orbĕ terrārum mălă saevĭōră
cœpĕrĕ nascī.

omnĭum conventŭs hăbet deōrŭm
flūmĕn ad cœlestĕ lŏquācĭum sē,
ut sŭādĕant ĭtĕrum nĭtērĕ
æthĕrĕ dīvæ.

gallŭs immortālĭs ĭn aethĕrem albŭs
ēvŏlat cantatquĕ mŏdō sŭētō,
incĭpit saltārĕ pŭellă lābrŭm
saltĭcă pulsans,

nūdă quae cōram vĕhĕmentĕ gestū
virgĭnal pectusquĕ sŭum făcētō
tam mŏdo ostendat lĕpĭdum, ut vĭdentēs
sint hĭlărātī.

cum dĕa auscultet rĕquĭētă rīsūs,
cōgĭtat; "quārē sĭnĕ mē jŏcōsī
rīdĕant omnēs? vŏlŏ scīrĕ quidnăm
fortĕ fŏris sĭt."

prīmum ŭbi ex antrō dĕă lūmĭnōsă
exĭt in cœlum, pŏsĭtus pĕr amplŭm
fūnĭs est saxum săcĕr, ut rĕdīrĕ
nōn ĕă possĭt.

pellĭtur nĕfas rădĭantĕ sōlĕ,
frātĕr illĕ dum vĭŏlenta ŏb actă
unguĭbus multātŭr ădusquĕ vulsīs
exĭlĭōquĕ.

In pellicula supra inserta inspicimus ritum sintoisticum die defectionis solis anno praeterito in parte Japoniae meridionali celebratum. Quo ritu effingitur Amanouzume sive dea saltica, quae ante saxum saltat, ut Amaterasu sive dea solaris ex antro exeat iterumque luceat. Viculus hic nominatus est Kagurao sive "collina ritus saltici" atque situs est non procul a templo, quo antrum divinum colitur. Mythos de his deis in annalibus Kojiki intitulatis narratus Angliceque redditus legi potest hic.

De equite sagittario

vectus per vĭrĭdans ĕquō cĭtātō
currente arcĭtĕnens nĕmus săgittās
ēmittit răpĭdās, ŭt omnĭbus sĭt
pax et frūx ŏpŭlentă prospĕrātīs.

Secundum annales Adzumakagami intitulatos, Minamoto no Yoritomo dux samuraiorum terras Japoniae orientales regnantium saeculo secundo decimo Kamakurae cum regimen condidit novum, equestrem artem arcuariam eo tempore jam neglectam ei iterum iterumque postulanti tradidit nobilis quidam Saigyo nomine. Qui senex ex stirpe artem Martis colente ortus, cum annos XXII fuisset, monachus Buddhisticus creatus erat atque multas per regiones postea peregrinans ut poeta egregius permultas panxit tancas sive carmina brevia XXXI syllabis composita. Quas inter infra in prosa Latine reddere conor eam, quam puer in ludo secundario legi.

autumnali in vespere dum video perdicem ex palude evolare,
pulchritudo rerum haud permanentium percipitur
et mihi sensu desiderioque carenti.

Dux lle a poeta petivit, ut carminis ars pangendi quoque doceretur, sed frustra, namque hic id facere abnuit dicens "Cum mihi animum tangunt floresve lunave, litteras XXXI compono. Nihil aliud est. Itaque mihi est nulla ars egregia neque ulla docenda." Die proximo cum profisceretur, gratias agens dux ei largitus est figuram felis argentariam. Quam tamen, ut fertur, nugas habuit atque puero in via ludenti dedit poeta.

De itinere ad terras orientales

Olim erat vir quidam, qui, cum putaret se nullo munere fungi posse, ab Urbe profectus est dicens "In Urbe non maneam, sed mihi melius est petere orientalibus in terris aptiorem locum ad vitam degendam." Quem comitati sunt aliquot cari jam pridem ab ipso habiti. Quorum nemo autem de itinere bene sciret, idcirco equis vecti sunt errando. In Trifluminiae regione devenerunt ad locum, cui nomen erat Octopontium. Ibi in unum confluebant rivuli veluti araneae pedes diversi atque pontes structi erant octo. Quamobrem sicut nominatus erat. Panes siccatos ederunt sessi sub arbore, quae proxime paludem umbram faciebat. Qua palude irides florebant pulcherrimae. Quibus inspectis unus eorum postulavit; "Ut de viatoris sensu carmen pangas in versibus singulis sumens singulas litteras de verbo iride." Cui ille;

ignōta in rĕgĭōnĕ, tū, vĭātŏr,
rīdentem tĭbĭ somnĭas ămīcăm
indūtamquĕ tŏgā sŭētĭōrĕ,
sōlă quae sĭnĕ tē dŏmō rĕlicta est.

Quo canto omnes ita fleverunt, ut panes tumuerunt lacrimis humectati.

De tibicine in proelio necato

I
ō pŭer pulcher, tĕnĕ castro ĭn hōcĕ
tībĭam tristem et mŏdŭlārĕ dulcĕ,
ultĭma ācrēs ut pĕdĭtēs dŭcēsquĕ
noctĕ quĭescant.

II
mellĕa ut sēdent tĕnĕbrīs ĭn ātrīs
carmĭna hostēs nunc vĭgĭles mănentēs,
mollĭbus quae cras mŏrĭtūrŭs undīs
tū cănĭs hōrās.

Die XX mensis Martis anno MCVXXXIIII in litore c.n. Suma prope Kobem sito gestum est proelium acerbum sanguineumque. Quo samuraiorum turma stirpe Minamoto ducta magnam attulit cladem exercitui Tairae stirpis, quae imperium totam in Japoniam olim manu teneret sua.

Occisi sunt permulti milites ducesque, quos inter praesertim notus est Taira no Atsumori tunc XV annos natus satisque nobilis. Secundum libros Heikemonogatari intitulatos atque a citharistis recitatos, puer hic in castris eleganter cecinerat tibia ut Saeda nominata, quam repperit necator ejus Kumagai Naozane cadaver considerans.

Hoc de puero praemature mortuo multae litterae theatralesque operae sunt exaratae, quas inter infra cito haicua a Matsuo Basho et Yosa Buson pancta.

nemo modulat,
at auditur tibia
his in tenebris.

Anno MDCLXXXVIII Basho Sumam lustravit atque sex haicua ibi pancta in lucem dedit. Heic poeta usus est verbo "tenebris", ut aestatem indiceret. Hoc in opusculo vere multa dicuntur adeoque Latine XVII syllabis reddi mihi non potest. Prosa autem sic reddam:
 "Apud Sumae templum in tenebris sub nemore audio tibiam, quam nemo modulat."

autumnum Sumae:
et fluctus appelluntur
sonis tibiae.

Ad locum eundem anno MDCCLXVI Buson iter fecit atque anno posteriore sic panxit. Quod ad fluctus in versu secundo pertinet, adnotatiuncula addi forsitan possit: in fabula Genjimonogatari intitulata nobisque per saecula notissima insertum est capitulum, quo vir nobilissimus ab aula discedit in Sumam ibique haud apparate vitam agit, ut discordiam cum imperatore ob rem amatoriam natam vitet. Auctrix fabulae descripsit Sumae litus esse locum valde desolatum, ad quem appelluntur nihil nisi fluctus. In poetae mente, ut mihi putatur, venerit haec descriptio. Rebus sic stantibus, his in duobus versibus conveniunt Genji necnon Heike, i.e. Minamoto necnon Taira.

De Sakuyahime sive filia florente

I
mānĕ cum coelī pŭĕr ambŭlārĕt
lītŭs adspectans Kăsăsae, pŭellae
forte ĭta occurrit spĕcĭōsae ĕt aegrō
captŭs ămōrĕ est.

II
pulchrĭor sŏrōrĕ pŭellă flōrens,

tū plăces coelī pŭĕrō, qui ăd orbĕm
missŭs est. gignēs dŏmo ĕi igne ŏpertā
fīlĭŏlos trēs.

Infra Latine reddere conatus sum de Sakuyahime maritoque suo Ninigio scripta (f71-73), quae in annalibus Kojiki intitulatis inveniuntur. Qui libri abhinc MCCC annos, scilicet anno LCCXII editi sunt ab O no Yasumaro, qui in lingua Serica paulatim mutata retulit res fabulosas gestasque ab Hieda no Are voce viva recitatas. Verba omnia mihi intellectu haud facilia sunt, nisi et Japonice reddita et adnotationes me juvent. Hoc anno conventus spectaculaque diversa habentur ad editionem veterrimorum annalium hactenus nobis traditorum commemorandam. Utinam ego quoque commemorationis particeps fiam Latine mendose reddens carminaque haud urbana pangens!

Deus Amatsuhikohikohono-Ninigius, sive caeli filius solis puer aristarum vigentissimus, Kasasae promontorio puellae speciosae occurrit atque hanc rogavit, "Cujus filia sis?" Cui respondit: "Sum ｆilia Oyamatsumii, sive magni montis dei. Mihi nomen est Kamuatatsuhime, sive sacrae Atae filia, alias Konohanano-Sakuyahime, sive arboreorum florum florescentium filia." Cum rogaverit ille, "Num tibi sit frater sororve?" respondit haec, "Mihi est soror natu major Iwanagahime nomine, sive saxorum aeternorum filia." Dixit ille: "Te mecum matrimonio jungere velim. Quid de eo censeas?" Respondit, "Ego nulla respondere possum. At pater meus Oyamatsumius tibi respondebit." Ninigius, ut matrimonium postulet, aliquem misit ad patrem, qui multum gavisus filiam suam obtulit cum sorore natu majore donisque multis. Attamen haec fuit ita turpis, ut Ninigius domum remitteret pavore captus. Retinuit autem sibi solam natu minorem Konohano-Sakuyahimen noctemque coiit unam.

Iwanagahime remissa Oyamatsumius indignatus Ninigio sicut dixit, "Tibi filias meas dedi ambas, nam votis factis hoc modo cogitabam: si Iwanagahimen tibi habeas comitatam, quamquam ninxerit vel ventus flaverit, vitae filiorum caelestium velut saxum aeterne maneant immotae tutaeque, sique autem Konohano-Sakuyahimen tibi habeas comitatam, velut arbores florescentes maneant florentes. Attamen Iwanagahimen remisisti atque manu tua Konohano-Sakuyahimen solam retinuisti. Itaque vitae filiorum caelestium velut flores arborum caducae incertaeque erunt." Quapropter hactenus vitae imperatoribus sunt haud longae.

Postea, Konohano-Sakuyahime ad Ninigium se conferens sicut dixit, "Jam gravida sum. Tempus mihi est pariendi. Nullus autem filius clam pariendus est, idcirco te de re certiorem facio." Cui respondit ille, "O Sakuyahime, num una nocte facta sis gravida? Non est filius meus. Filius autem dei terrestris sine dubio est." Cui dixit uxor sua, "Si filius sit dei terrestris, qui in utero meo est. puerperium haud tutum mihi erit. Si filius sit dei caelestis, tutum erit."  Quae statim aedem magnam sine januis fecit atque in eam intravit atque rimas murorum argillis explevit. Postremo, cum puerperium sibi accideret, aedem incendit atque filios peperit. Nominatus est filius ut Hoderinomikoto, sive ignis lucescentis deus, qui natus est cum flamma multum arderet. Hoc a filio genus ducit familia Atae populi Hayatensis. Filius alium, quem peperit, nominatus est ut Hosuserinomikoto, sive ignis incedentis deus. Filio ultimo, quem peperit, nomen est Howorinomikoto, sive ignis exeuntis deus, alias Amatsuhikohikohohodeminomikoto sive caeli vir solis puer aristarum vigentium deus.

Exercitatio in stropha Sapphica

I
tībĭā pŭer cănĭt ad pŭellăm,

audĭens vernum fŏlĭum quĭescĭt,
mellĕae vōces vŏlĭtant fĕrentēs
somnĭă blandă.

vespĕris ūdae tĕnŭēs ŏcellī
dulcĕ scintillant jŭvĕnes sŭpra ambōs,
ventŭlus quandō lĕvĭs inflăt īmă
cordă sĕrēnă.

II

Impĕrātōrī plăcŭit Sĭnensis
albĭor fēlēs Ŏmŏto ut vŏcāta ĕt
nōbĭlis, quae tunc cŏmĭtātam hăbērĕt

et sĭbĭ servăm.

quam dĭē quōdam cănĭs aulĭco hortō
persĕquī coepit, tămĕn ā vĭro ācrĕ
aspĕrē captus, cĭtŏ pulsŭs est ĭn
exsĭlĭum horrēns.

III

sex vĭrī saltant sălĭentquĕ mīrē
et stătim fōrmae vărĭae vĭdentŭr.
dixĕris pūrās hĭlărē jŏcārī
flūmĭnĭs undās.